Merkez Koruma Kararları (6284 Sayılı Kanun) Avukatları

Bu rehber, Merkez (Sivas) bölgesinde 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamındaki koruma kararı süreçlerini; başvuru yolları, önleyici ve koruyucu tedbirler, görevli merci, uzaklaştırma kararı, ihlal hâlinde zorlama hapsi ve kararın uzatılması açısından ayrıntılı biçimde ele alır. Amaç, şiddete uğrayan veya şiddet tehlikesi altında bulunan kişilerin haklarını hızlıca kullanabilmesine ve dosyaya uygun avukatı bilinçli seçmesine yardımcı olmaktır.

Koruma kararı, 6284 sayılı Kanun kapsamında, şiddete uğrayan veya şiddet uğrama tehlikesi altında bulunan kişilerin can güvenliğini korumak amacıyla mahkeme, mülki amir veya kolluk tarafından verilen acil ve geçici nitelikte tedbir kararıdır. Bu kararlar; ev içi şiddet, fiziksel, cinsel, psikolojik ve ekonomik şiddet ile ısrarlı takip gibi durumlarda kişinin korunmasını sağlar. Kanunun temel amacı, şiddetin önlenmesi ve mağdurun etkin biçimde korunmasıdır.

6284 sayılı Kanun her ne kadar başlığında kadına karşı şiddeti vurgulasa da, uygulamada şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan herkesi kapsar; kadın, erkek, çocuk ve diğer aile bireyleri bu korumadan yararlanabilir. Koruma kararları ikiye ayrılır: şiddet uygulayana yönelik önleyici tedbirler ve mağdura yönelik koruyucu tedbirler. Aşağıda bu alanda en sık karşılaşılan başlıklar özetlenmiştir:

Koruma kararının en belirgin özelliği hızıdır: kişinin can güvenliği söz konusu olduğundan, karar delil beklenmeksizin ve ivedilikle verilebilir. Bu yönüyle koruma kararı, klasik yargılama süreçlerinden ayrılır. Bir kişi hem koruma kararı alabilir hem de aynı olaylar nedeniyle ceza şikâyetinde bulunabilir ve gerekirse boşanma davası açabilir; bu süreçler birbirinden bağımsızdır ve biri diğerini engellemez. Böylece mağdur, hem acil koruma hem de kalıcı hukuki çözümler bakımından çok yönlü destek alabilir.

6284 sayılı Kanun, aile içi şiddetin ve kadına yönelik şiddetin önlenmesi, şiddete uğrayanların korunması ve şiddet uygulayanlara yönelik tedbirlerin belirlenmesi amacıyla düzenlenmiştir. Kanun, şiddeti geniş biçimde tanımlar: yalnızca fiziksel şiddet değil, sözlü, psikolojik, cinsel ve ekonomik şiddet de kapsam içindedir. Tehdit, hakaret, aşağılama, ekonomik kaynaklara erişimin engellenmesi gibi davranışlar da şiddet kavramına dâhildir.

Kanunun uygulama alanı yalnızca evli çiftlerle sınırlı değildir. Aile bireyleri, birlikte yaşayan veya yaşamış kişiler, tek taraflı ısrarlı takibe maruz kalanlar da korumadan yararlanabilir. Bu geniş kapsam, korumanın gerçek ihtiyaç sahiplerine ulaşmasını amaçlar. Kanun, koruma tedbirlerinin yanında; mağdurun barınması, sağlık desteği alması, çocuklarıyla ilişkisinin düzenlenmesi ve ekonomik açıdan desteklenmesi gibi bütüncül önlemleri de içerir.

Bu Kanunun temel felsefesi, şiddetin gerçekleşmesini beklemek yerine tehlikeyi önceden önlemektir. Bu nedenle koruma kararları, şiddet henüz gerçekleşmemiş olsa dahi, ciddi bir tehlike bulunması hâlinde verilebilir. Önleyici yaklaşım, mağdurun zarar görmeden korunmasını sağlar ve caydırıcılık işlevi görür.

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen tedbirler iki temel gruba ayrılır ve bu ayrım, kime yönelik olduklarına göre yapılır.

Koruyucu tedbirler (mağdura yönelik)

Koruyucu tedbirler, şiddet mağdurunun ve varsa çocuklarının korunmasına yöneliktir. Bunlar arasında; mağdura ve çocuklara uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım yapılması, psikolojik ve hukuki rehberlik hizmeti sunulması, iş yerinin değiştirilmesi, kimlik ve adres bilgilerinin gizlenmesi, hayati tehlike bulunması hâlinde koruma altına alınması gibi tedbirler yer alır. Bu tedbirler mağdurun günlük hayatını güvenle sürdürebilmesini amaçlar.

Önleyici tedbirler (şiddet uygulayana yönelik)

Önleyici tedbirler ise şiddet uygulayan kişiye yönelik yükümlülük ve yasaklardan oluşur. Bunlar; şiddet uygulayanın konuttan uzaklaştırılması, mağdura ve yakınlarına yaklaşmaması, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi, iş yerine ve okula yaklaşmaması, varsa silahının kolluğa teslim edilmesi, alkol veya uyuşturucu etkisiyle şiddet uygulanıyorsa bu durumda mağdura yaklaşmaması gibi tedbirlerdir. Bu tedbirlerin ihlali zorlama hapsi yaptırımına bağlanmıştır.

Koruma kararı, aile içi ve kişiler arası şiddetin çok çeşitli biçimlerinde talep edilebilir. Uygulamada sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• Fiziksel şiddet: Eş, partner veya aile bireyi tarafından darp, yaralama veya fiziksel zarar verilmesi.
• Tehdit ve psikolojik şiddet: Öldürme veya yaralama tehdidi, sürekli aşağılama, korkutma ve baskı.
• Israrlı takip: Ayrılık sonrası eski eş veya partnerin ısrarla takip etmesi, mesaj bombardımanı, iş yerinde veya evde bekleme.
• Ekonomik şiddet: Mağdurun para kaynaklarına erişiminin engellenmesi, çalışmasına izin verilmemesi.
• Cinsel şiddet: Rıza dışı davranışlar ve baskı.
• Çocuğa yönelik şiddet: Aile içinde çocuğun şiddete maruz kalması veya tanık olması.

6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı vermeye yetkili merciler ve başvuru yolları açık biçimde belirlenmiştir:

6284 sayılı Kanun kapsamında ilk koruma kararı için delil sunma zorunluluğu bulunmaz; kişinin şiddete uğradığı veya şiddet tehlikesi altında olduğu yönündeki beyanı, ilk tedbir için genellikle yeterli sayılır. Bu, canın korunmasının delil toplamaya önceliğinden kaynaklanır. Ancak delil bulunması, kararın uzatılmasında, ihlallerin takibinde ve varsa eş zamanlı yürüyen ceza sürecinde büyük önem taşır.

Koruma kararı ve ilgili ceza süreçlerinde kullanılabilecek deliller arasında; darp ve cebir raporu (adli tıp veya hastane raporu), tehdit ve hakaret içeren mesajlar (SMS, sosyal medya, sesli kayıt), tanık beyanları, kolluk tutanakları, önceki şikâyet ve ihbar kayıtları, kamera görüntüleri yer alır. Bu deliller, şiddetin ve tehlikenin sürdüğünü ortaya koyarak tedbirin uzatılmasına ve caydırıcılığın artmasına katkı sağlar.

Delillerin hukuka uygun yollarla elde edilmesi önemlidir. Özel hayatın gizliliğini ihlal edecek biçimde toplanan bazı kayıtlar, ceza yargılamasında sorun doğurabilir. Bu nedenle mağdurun kendi lehine olan yazışma ve görüntüleri saklaması, resmî kanallardan (kolluk, hastane) belge alması önerilir. Delillerin düzenli biçimde saklanması, sürecin sağlıklı ilerlemesini kolaylaştırır.

Koruma kararı başvurusu birden çok yoldan yapılabilir ve bu yolların hepsi hızlı sonuç almaya yöneliktir. Kişi, durumunun aciliyetine göre en uygun yolu seçebilir.

• Aile Mahkemesine başvuru: Doğrudan Aile Mahkemesine dilekçe ile başvurularak koruma kararı talep edilebilir. Bu, tedbirlerin en geniş kapsamda değerlendirildiği yoldur.
• Mülki amire başvuru: Acil hâllerde kaymakamlık veya valiliğe başvurularak koruyucu tedbir talep edilebilir; barınma ve maddi yardım gibi tedbirler burada karara bağlanabilir.
• Kolluğa başvuru: En yakın polis merkezi veya jandarma birimine başvurularak, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde önleyici tedbir derhâl uygulamaya alınabilir.
• ŞÖNİM ve ALO 183: Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri ile 183 sosyal destek hattı üzerinden yönlendirme ve destek alınabilir.

Başvuru için avukat zorunlu değildir ve herhangi bir harç ödenmez. Kişi bizzat başvurabilir; ancak sürecin doğru kurgulanması ve uygun tedbirlerin talep edilmesi bakımından hukuki destek yararlı olur.

Koruma kararı süreci, klasik davalardan farklı olarak ivedi ve pratik biçimde işler. Tipik aşamalar şöyledir:

Koruma kararı sürecinde iki farklı süre kavramı vardır: kararın verilmesine kadar geçen süre ve tedbirin geçerlilik süresi. Kararın verilmesi ivedidir; başvuru çoğu zaman aynı gün veya çok kısa sürede değerlendirilerek ilk tedbir kararı çıkar. Acil hâllerde kolluk tedbiri derhâl uygular. Bu hız, mağdurun beklemeden korunmasını amaçlar.

Tedbirin geçerlilik süresi ise ilk kararda belirli bir süre için hükmedilir; bu süre somut duruma ve tehlikenin niteliğine göre değişir. Süre dolduğunda tedbir kural olarak sona erer; ancak tehlike sürüyorsa süre bitmeden yapılacak talep üzerine hâkim tedbiri uzatabilir. Bu nedenle sürenin takibi çok önemlidir. Sürenin farkında olunmaması, korumanın istenmeden kesilmesine yol açabilir.

Uzatma talebinde yeni bir şiddet olayının yaşanmış olması şart değildir; mevcut tehlikenin devam ettiğinin ortaya konması yeterli olabilir. Koşullar iyileşmişse tedbir kaldırılabilir; ağırlaşmışsa yeni ve daha kapsamlı tedbirler istenebilir. Kararın süresi ve içeriği, dosyanın somut durumuna göre şekillenir.

Koruma kararının etkinliği, ihlal hâlinde uygulanan yaptırımlarla sağlanır. Uzaklaştırma, yaklaşmama veya iletişim kurmama gibi tedbirlere aykırı davranan kişi hakkında zorlama hapsi uygulanabilir. Zorlama hapsi, ceza mahkûmiyetinden ayrı, tedbirin uygulanmasını sağlamaya yönelik bir yaptırımdır.

Zorlama hapsi, ilk ihlalden itibaren gündeme gelir ve tedbir kararına aykırılık tekrarlandıkça süresi artabilir. Bu yaptırım, şiddet uygulayanın koruma kararına uymasını sağlamaya yönelik güçlü bir caydırıcılık aracıdır. Ayrıca ihlal sırasında yeni bir suç işlenmişse (yaralama, tehdit gibi), bu fiiller ayrıca ceza soruşturmasına konu olur. Böylece hem zorlama hapsi hem de ceza süreci birlikte işleyebilir.

Koruma kararı başvurusunda, mağdurun somut durumuna göre çeşitli tedbirler talep edilebilir. Bu talepler önleyici ve koruyucu olmak üzere iki grupta toplanır:

Bunların yanında; şiddet uygulayanın silahının kolluğa teslimi, alkol veya uyuşturucu etkisiyle şiddet uygulanıyorsa bu maddelerden uzak durması, çocuklarla kişisel ilişkinin refakatçi eşliğinde düzenlenmesi, mağdurun kimlik ve adres bilgilerinin gizlenmesi gibi talepler de ileri sürülebilir. Hâkim, tehlikeye uygun tedbirleri belirler ve gerektiğinde birden çok tedbiri birlikte hükmedebilir.

Verilecek tedbirlerin türü ve kapsamı, dosyanın somut özelliklerine göre belirlenir. Hâkimin değerlendirmesinde öne çıkan başlıca etkenler şunlardır:

• Tehlikenin ciddiyeti ve yakınlığı: Hayati tehlike bulunması, daha kapsamlı ve süreli tedbirleri gerektirir.
• Şiddetin türü ve tekrarı: Fiziksel şiddet ve tekrarlanan olaylar, ağırlaştırılmış tedbirlere yol açar.
• Önceki şikâyet ve kayıtlar: Daha önce verilmiş tedbirler ve ihlaller, sonraki kararı etkiler.
• Çocukların durumu: Şiddete tanık olan veya maruz kalan çocuklar için ek koruyucu tedbirler istenebilir.
• Silah bulundurma: Şiddet uygulayanın silaha erişimi, silah teslimi tedbirini gündeme getirir.

Bu etkenlerin başvuru dilekçesinde açık ve somut biçimde ortaya konması, uygun tedbirlerin alınmasını kolaylaştırır. Genel ifadeler yerine, tarih ve olay bazında somutlaştırılmış beyanlar daha etkili olur.

Koruma kararı süreçlerinde dikkat edilmesi gereken çeşitli süreler bulunur. Aşağıdaki tablo, sürecin farklı aşamalarındaki süre esaslarını özetler:

Koruma kararına karşı, taraflar kanunda öngörülen süre içinde itiraz edebilir. İtiraz, tedbirin uygulanmasını kural olarak durdurmaz; bu, mağdurun korunmasının kesintiye uğramaması amacına dayanır. Tedbir süresinin takibi büyük önem taşır; süre dolmadan uzatma talep edilmezse koruma sona erebilir. Bu nedenle sürenin bitiş tarihinin not edilmesi ve gerektiğinde zamanında uzatma başvurusu yapılması önerilir.

Koruma kararı süreçlerinde bazı özel durumlar ek dikkat gerektirir. Çocuklar, aile içi şiddetin doğrudan mağduru veya tanığı olabilir; bu durumda çocuğun korunması için ayrı tedbirler istenebilir. Şiddet uygulayan ebeveynle çocuğun kişisel ilişkisi, refakatçi eşliğinde veya gözetim altında düzenlenebilir; çocuğun üstün yararı esas alınır.

Israrlı takip (stalking), ayrılık sonrası eski eş veya partnerin ısrarla mesaj atması, takip etmesi, iş yerinde veya evde beklemesi gibi davranışları kapsar. Bu davranışlar fiziksel şiddet içermese dahi koruma kararı gerekçesi olabilir; iletişim yasağı ve yaklaşmama tedbirleri bu durumda etkili olur. Israrlı takip, ayrıca ceza hukuku bakımından da suç oluşturabilir.

Teknoloji, korumanın etkinliğini artırmak için kullanılabilir. Bazı durumlarda şiddet uygulayanın konumunun izlenmesine yönelik teknik takip yöntemleri (elektronik kelepçe gibi) gündeme gelebilir. Bu yöntemler, yaklaşmama tedbirinin ihlal edilip edilmediğinin anlık tespitini kolaylaştırır ve mağdurun güvenliğini güçlendirir. Uygulama, tehlikenin ciddiyetine göre değerlendirilir.

Koruma kararı başvurusu delil olmadan da yapılabilir; ancak elde bulunan belgeler sürecin güçlenmesine katkı sağlar. Başvuru öncesi hazırlanması yararlı belgeler:

• Kimlik belgesi
• Varsa darp ve cebir raporu (adli tıp veya hastane raporu)
• Tehdit ve hakaret içeren mesaj, sosyal medya veya sesli kayıt örnekleri
• Önceki şikâyet, ihbar veya kolluk tutanağı kayıtları
• Tanık bilgileri (ad, iletişim)
• Varsa önceki koruma kararı ve ihlal tutanakları
• Çocuklarla ilgili nüfus ve okul bilgileri

Belge bulunmaması başvuruyu engellemez; ilk tedbir beyan üzerine verilebilir. Belgeler, kararın uzatılmasında ve ceza sürecinde önem kazanır.

Koruma kararı süreçleri hassas ve çoğu zaman acil olduğundan, avukat seçimi sürecin etkinliğini doğrudan etkiler. Değerlendirmede öne çıkan ölçütler ve ilk görüşmede yöneltebileceğiniz sorular:

• 6284 deneyimi: Koruma kararı, uzaklaştırma ve ihlal takibi dosyalarında birikim.
• Acil müdahale yeteneği: İvedi başvuru ve tedbir taleplerini hızlı biçimde yürütebilme.
• Bütüncül yaklaşım: Koruma kararı ile birlikte ceza şikâyeti ve gerekirse boşanma sürecini koordine edebilme.
• Yerel yargı bilgisi: Sivas Adliyesi ve bölge aile mahkemeleri ile kolluk uygulamalarına aşinalık.
• Şeffaf bilgilendirme: Süreç, tedbir seçenekleri ve ücret konusunda açık iletişim.

İlk görüşmede sorabileceğiniz sorular

• Durumum için hangi koruma tedbirlerini talep etmeliyiz?
• Başvuruyu nereye ve ne kadar sürede yapabiliriz?
• Elimdeki delilleri nasıl değerlendirmeliyiz; başka ne toplamalıyım?
• Tedbir ihlal edilirse ne yapmalıyım; zorlama hapsi süreci nasıl işler?
• Koruma kararıyla birlikte ceza şikâyeti veya boşanma açmalı mıyım?

Koruma kararı süreçlerinde maddi imkânı sınırlı olan kişiler için çeşitli ücretsiz destek yolları bulunur. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki başvurular ve kararlar zaten harç ve masraftan muaftır; kişi hiçbir ücret ödemeden koruma talep edebilir.

Bunun yanında, avukat desteğine ihtiyaç duyan ve maddi imkânı yeterli olmayan kişiler, barolara başvurarak adli yardım kapsamında ücretsiz avukat talep edebilir. Adli yardım, hukuki süreçlerin maddi engellerle kesintiye uğramaması için önemli bir imkândır. Ayrıca Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM), psikolojik destek, barınma ve rehberlik hizmetleri sunar. ALO 183 sosyal destek hattı üzerinden yönlendirme ve bilgi alınabilir. Bu kaynaklar, mağdurların koruma sürecini yalnız yürütmek zorunda kalmamasını sağlar.

• 6284 sayılı Kanun
  Ailenin korunması ve kadına karşı şiddetin önlenmesi, koruma kararları
• Türk Medeni Kanunu (4721)
  Aile hukuku, velayet ve kişisel ilişki düzenlemeleri
• Türk Ceza Kanunu (5237)
  Yaralama, tehdit, ısrarlı takip ve ilgili suçlar
• 6284 Uygulama Yönetmeliği
  Tedbirlerin uygulanması, ŞÖNİM ve izleme esasları

6284 sayılı Kanun kapsamında verilen önleyici veya koruyucu tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında, fiili başka bir suç oluştursa bile ayrıca zorlama hapsi uygulanır. Zorlama hapsi bir ceza değil, kararın gereğini yerine getirmeye zorlayan bir yaptırımdır; ilk ihlalde belirli günden başlayarak, tekrarlanan ihlallerde artan sürelerle uygulanır. Tedbir kararının ihlal edildiğini öğrenen korunan kişi, doğrudan kolluğa (polis veya jandarma) başvurabilir; kolluk durumu tutanağa bağlayarak Cumhuriyet başsavcılığına ve aile mahkemesine bildirir. İhlalin belgelenmesi, sonraki zorlama hapsi taleplerinin dayanağını oluşturduğundan, her ihlalin tarih ve tanıkla kayıt altına alınması önemlidir.

Korunan kişinin tedbir süresi dolmadan tehlikenin sürdüğünü değerlendirmesi hâlinde, sürenin uzatılması veya tedbirin içeriğinin değiştirilmesi (örneğin konuta yaklaşmama mesafesinin artırılması) talep edilebilir. Aynı şekilde, tedbir kendisine uygulanan kişi de kararın haksız ya da orantısız olduğu gerekçesiyle itiraz yoluna gidebilir. İtiraz, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren kanunda öngörülen süre içinde yapılır ve merci itirazı ivedilikle karara bağlar. Bu süreçlerde delillerin ve gerekçelerin doğru sunulması, hem korunan hem de hakkında tedbir uygulanan taraf için sonucu doğrudan etkiler.