Şefaatli Sözleşme Hukuku Avukatları
Şefaatli, Yozgat ilçesinde sözleşme hukuku alanında hizmet veren 5 avukat. Sözleşmenin kurulması, aykırılık ve tazminat, cezai şart, uyarlama, görevli mahkeme ve zamanaşımı bilgileriyle inceleyin.
373 baro sicil numarasıyla Yozgat Barosu'na kayıtlı bir avukat olarak Yozgat ilinde faaliyet göstermektedir.
Yozgat Barosu'nun 438 sicil numaralı üyesidir. Yozgat ilinde avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri vermektedir.
Yozgat ilinde avukatlık mesleğini icra etmekte olup Yozgat Barosu'nun 855 sicil numaralı üyesidir.
Yozgat Barosu bünyesinde 609 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Yozgat ilinde avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmetleri vermektedir.
Yozgat ilinde avukatlık hizmetleri sunmaktadır. Yozgat Barosu'na 179 sicil numarasıyla kayıtlıdır.
Şefaatli, Yozgat Sözleşme Hukuku Avukatları — Kapsamlı Rehber
Bu rehber, Şefaatli (Yozgat) bölgesinde sözleşme hukuku uyuşmazlıklarını; sözleşmenin nasıl kurulduğu ve geçerlilik şartları, başlıca sözleşme türleri, sözleşmeye aykırılığın sonuçları, cezai şart ve cayma parası, aşırı ifa güçlüğü ve uyarlama, geçersizlik hâlleri, görevli mahkeme, dava süreci ve zamanaşımı açısından ele alır. Amaç, sözleşmeden doğan hakkınızın zamanında ve doğru usulle korunmasına ve dosyanıza uygun avukatı bilinçli seçmenize yardımcı olmaktır.
- Kuruluş: Karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanıyla kurulur; kural şekil serbestisidir.
- Aykırılık: Aynen ifa, sözleşmeden dönme veya tazminat gibi seçimlik haklar doğar.
- Cezai şart: Zarar ispatı gerekmez; fahiş ceza hâkim tarafından indirilebilir.
- Zamanaşımı: Genel süre 10 yıl; kira, faiz gibi dönemsel edimlerde kural olarak 5 yıl.
- Yer: Şefaatli dosyaları Yozgat Adliyesi yargı çevresinde görülür.
Sözleşme Hukuku Nedir? Kapsamı
Sözleşme hukuku, iki veya daha fazla kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanıyla kurdukları hukuki ilişkilerden doğan hak ve yükümlülükleri düzenleyen alandır. Günlük yaşamın neredeyse tamamı sözleşmelerle örülüdür: bir ürün satın almak, ev kiralamak, iş sözleşmesi imzalamak, kredi çekmek ya da bir hizmet almak birer sözleşme ilişkisidir. Bu alanın temel kaynağı Türk Borçlar Kanunu (TBK)'dur; bunun yanında Türk Ticaret Kanunu, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve İş Kanunu gibi özel düzenlemeler belirli sözleşme türlerine ilişkin tamamlayıcı kurallar getirir.
Sözleşme hukukunun temelinde iki ilke yer alır: sözleşme özgürlüğü ve sözleşmeye bağlılık. Taraflar kanunun emredici kurallarına, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmamak kaydıyla sözleşmenin içeriğini serbestçe belirleyebilir; ancak bir kez usulüne uygun kurulan sözleşme, tarafları bağlar ve tek taraflı olarak değiştirilemez ya da sona erdirilemez. Bu iki ilkenin dengesi, sözleşme hukukunun bütününe yön verir. Aşağıda bu alanda en sık karşılaşılan konular özetlenmiştir:
Sözleşmenin Kurulması ve Geçerlilik Şartları
Bir sözleşme, tarafların birbirine uygun irade beyanlarını açıklamalarıyla kurulur. Bu süreç genellikle bir icap (öneri) ve buna uygun bir kabul ile gerçekleşir; öneriyi yapan tarafın teklifi, karşı tarafça olduğu gibi kabul edildiğinde sözleşme meydana gelir. İrade beyanları açık olabileceği gibi, davranışlarla örtülü biçimde de ortaya konabilir. Tarafların anlaştığı hususlar sözleşmenin esaslı noktalarını kapsıyorsa, ayrıntıların sonraya bırakılması sözleşmenin kurulmasını engellemez.
Kurulan sözleşmenin hüküm ifade edebilmesi için bazı geçerlilik şartlarını taşıması gerekir. Öncelikle taraflar fiil ehliyetine sahip olmalıdır; ayırt etme gücünden yoksun kişilerin veya yeterli temsil olmaksızın kısıtlıların yaptığı işlemler geçersiz ya da askıda hükümsüz olabilir. Sözleşmenin konusu hukuka, ahlaka ve kamu düzenine aykırı olmamalı, imkânsız bulunmamalıdır. İrade beyanı; yanılma (hata), aldatma (hile) veya korkutma (ikrah) gibi sakatlıklardan arınmış, gerçek iradeyi yansıtır nitelikte olmalıdır.
Sözleşmelerde kural şekil serbestisidir; yani kanun aksini öngörmedikçe sözleşme sözlü, yazılı ya da davranışla kurulabilir. Ancak kanun bazı işlemler için geçerlilik şartı olarak resmî veya yazılı şekil arar. Örneğin taşınmaz satışı ve taşınmaz satış vaadi resmî şekilde (tapu memuru veya noter önünde) yapılmadıkça geçersizdir; kefalet sözleşmesinin de yazılı olması ve kefilin sorumlu olacağı azami miktarı el yazısıyla belirtmesi gibi özel geçerlilik koşulları vardır. Şekle aykırılık, sözleşmenin baştan itibaren geçersiz sayılmasına yol açabileceğinden, işlemin türüne uygun şekle dikkat edilmesi büyük önem taşır.
Başlıca Sözleşme Türleri
Sözleşme hukuku çok geniş bir alandır ve uygulamada farklı yapıya sahip pek çok sözleşme türüyle karşılaşılır. Her türün kendine özgü kuralları, tarafların yükümlülükleri ve sona erme biçimleri bulunur. Aşağıda en sık rastlanan sözleşme grupları özetlenmiştir:
Satıcının bir malın mülkiyetini devretme, alıcının ise bedelini ödeme borcu altına girdiği sözleşme. Ayıptan ve zapttan sorumluluk gibi özel hükümler taşır.
Kiraya verenin bir şeyin kullanımını, kiracının ise bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşme. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı lehine emredici korumalar vardır.
Yüklenicinin bir sonucu meydana getirmeyi (eser) veya iş görmeyi (hizmet) üstlendiği sözleşmeler. İnşaat ve tadilat işleri bu kapsamda değerlendirilir.
Para veya eşyanın kullandırılması ile üçüncü kişinin borcuna güvence sağlanan sözleşmeler. Kefalette sıkı geçerlilik şartları aranır.
Bu türler dışında vekâlet, komisyon, acentelik, saklama, bağışlama, adi ortaklık ve garanti sözleşmesi gibi çok sayıda sözleşme tipi vardır. Ayrıca taraflar, kanunda düzenlenmemiş yeni türde (isimsiz) sözleşmeler de kurabilir; bu tür sözleşmelere hangi kuralların uygulanacağı yorum yoluyla belirlenir. Somut bir sözleşmenin hangi türe girdiğinin doğru saptanması, tarafların hak ve borçlarının kapsamını, sorumluluk esasını ve sona erme koşullarını doğrudan etkilediğinden önemlidir.
Sözleşmeye Aykırılık ve Sonuçları
Sözleşmenin taraflarından biri borcunu hiç yerine getirmez, geç yerine getirir ya da gereği gibi ifa etmezse sözleşmeye aykırılık gündeme gelir. Bu durumda alacaklının başvurabileceği hukuki yollar, borcun türüne ve aykırılığın niteliğine göre değişir. Borçlunun sorumlu tutulabilmesi için kural olarak kusurunun bulunması aranır; borçlu, kusuru olmaksızın ifanın imkânsızlaştığını veya geciktiğini ispat ederek sorumluluktan kurtulabilir.
Karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde borçlu temerrüde düştüğünde, alacaklı kural olarak borçluya ifa için uygun bir süre verir. Bu süre sonuçsuz kalırsa alacaklının önünde üç seçenek belirir: her zaman aynen ifayı ve gecikme zararını isteyebilir; ifadan vazgeçip ifa yerine olumlu zararının (sözleşme gereği gibi ifa edilseydi içinde bulunacağı durum ile gerçek durum arasındaki fark) tazminini talep edebilir; ya da sözleşmeden dönerek verdiği edimleri geri alıp olumsuz zararının (sözleşmeye güvenerek yaptığı masraflar) giderilmesini isteyebilir.
Bu seçimlik hakların hangisinin kullanılacağı, alacaklının menfaatine göre değişir ve seçim büyük ölçüde bağlayıcıdır. Örneğin dönme hakkı kullanıldığında artık aynen ifa istenemez. Ayrıca ifanın kısmen yerine getirildiği veya ayıplı ifa edildiği hâllerde farklı özel hükümler devreye girer. Bu nedenle aykırılık ortaya çıktığında acele karar vermek yerine, hangi yolun somut olayda en lehe sonucu vereceğinin bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur; yanlış seçim, tazminatın kapsamını ve tahsil imkânını doğrudan etkileyebilir.
Cezai Şart ve Cayma Parası
Cezai şart, tarafların sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenmesini önceden kararlaştırdıkları bir edimdir. En büyük pratik faydası, alacaklının gerçek zararını ispat etmesine gerek kalmadan kararlaştırılan tutarı talep edebilmesidir. Kural olarak alacaklı, uğradığı zarar cezai şarttan daha az olsa bile kararlaştırılan cezanın tamamını isteyebilir; zararının cezai şarttan fazla olduğunu ispat ederse aşan kısmı da talep edebilir. Cezai şart; borcun hiç ifa edilmemesi, eksik ifa veya belirli bir davranışa aykırılık gibi çeşitli hâllere bağlanabilir.
Sözleşme özgürlüğünün bu alanda bir sınırı vardır: kanun, aşırı (fahiş) cezai şartın hâkim tarafından indirilmesini öngörür. Hâkim, borçlunun ekonomik durumu, tarafların menfaatleri, borcun önemi ve sözleşmenin niteliği gibi ölçütleri gözeterek fahiş cezayı hakkaniyete uygun bir düzeye çeker. Ancak tacirler arasında, ticari işletmeyle ilgili sözleşmelerde kararlaştırılan cezai şartın indirilmesi kural olarak daha sınırlıdır; tacirin basiretli davranması beklendiğinden bu koruma zayıflar.
Cayma parası (pişmanlık akçesi), tarafa sözleşmeden tek taraflı dönme hakkı tanır; parayı ödeyen taraf sözleşmeyle bağlı kalmaktan kurtulur. Cezai şart ise sözleşmeye bağlı kalmayı güçlendiren, aykırılığı yaptırıma bağlayan bir kurumdur. Metinde kararlaştırılan tutarın hangi amaca hizmet ettiği, sözleşmenin yorumuyla belirlenir ve sonuçları birbirinden farklıdır.
Cezai şartın türü (seçimlik ceza, ifaya eklenen ceza veya dönme cezası) ve nasıl kaleme alındığı, sonuçlarını doğrudan değiştirir. Yanlış düzenlenen bir cezai şart, beklenen korumayı sağlamayabileceği gibi, karşı tarafça geçersiz sayılması ya da fahiş bulunarak indirilmesi de mümkündür. Bu nedenle önemli sözleşmelerde cezai şart hükmünün baştan doğru kurgulanması ve uyuşmazlık hâlinde doğru yorumlanması önem taşır.
Aşırı İfa Güçlüğü ve Sözleşmenin Uyarlanması
Sözleşme hukukunun temel kuralı, tarafların kararlaştırdıkları edimi aynen yerine getirmesidir. Ancak bu kural mutlak değildir. Sözleşme kurulduktan sonra, tarafların öngöremeyeceği ve kendilerinden kaynaklanmayan olağanüstü bir durum ortaya çıkar ve bu durum ifayı borçludan beklenemeyecek ölçüde güçleştirirse, aşırı ifa güçlüğü gündeme gelir. Bu kurumun temelinde, sözleşmenin kurulduğu andaki denge bozulduğunda tarafların bu yeni koşullara katlanmaya zorlanmaması düşüncesi yatar.
Aşırı ifa güçlüğünden söz edebilmek için birkaç koşulun bir arada bulunması gerekir: değişikliğin öngörülemez ve olağanüstü olması, borçlunun bu duruma kendi kusuruyla yol açmamış olması, edimler arasındaki dengenin aşırı ölçüde bozulması ve borçlunun henüz borcunu ifa etmemiş ya da aşırı güçlük altında haklarını saklı tutarak ifa etmiş olması. Bu koşullar sağlandığında borçlu, hâkimden sözleşmenin yeni duruma uyarlanmasını; bu mümkün veya beklenebilir değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir.
Uyarlama istisnai bir kurumdur ve dar yorumlanır. Her ekonomik dalgalanma, kur artışı ya da fiyat değişikliği tek başına uyarlama nedeni sayılmaz; ancak sözleşmenin temelini gerçekten sarsan, taraflardan birini ağır biçimde zarara uğratan öngörülemez gelişmeler bu kapsamda değerlendirilir. Özellikle uzun süreli sözleşmelerde bu değerlendirme önem kazanır. Uyarlama talebinin koşullarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediği teknik bir inceleme gerektirdiğinden, bu yola başvurmadan önce hukuki değerlendirme yaptırılması yerinde olur.
Sözleşmenin Geçersizliği: Butlan, İptal ve Muvazaa
Her sözleşme baştan itibaren geçerli sonuç doğurmaz. Kanunda öngörülen bazı sakatlıklar, sözleşmenin ya baştan hükümsüz olmasına ya da sonradan iptal edilebilmesine yol açar. Bu ayrımların pratik sonuçları farklı olduğundan, somut olayda hangi geçersizlik türünün söz konusu olduğunun doğru belirlenmesi gerekir.
- Kesin hükümsüzlük (butlan): Konusu imkânsız, hukuka veya ahlaka aykırı ya da emredici şekle aykırı sözleşmeler baştan itibaren geçersizdir; herkes ileri sürebilir ve hâkim re'sen dikkate alır.
- İptal edilebilirlik: Yanılma (hata), aldatma (hile) veya korkutma (ikrah) etkisiyle yapılan sözleşmeler; sakatlığa maruz kalan tarafın belirli süre içinde iptal iradesini açıklamasıyla geçersiz kılınabilir.
- Muvazaa: Tarafların gerçek iradelerine uymayan, görünüşte yaptıkları danışıklı işlem geçersizdir; gizlenen gerçek işlem varsa kendi geçerlilik şartlarını taşıması hâlinde ayakta kalabilir.
- Aşırı yararlanma (gabin): Bir tarafın zor durumundan, deneyimsizliğinden veya düşüncesizliğinden yararlanarak edimler arasında açık oransızlık yaratılması; mağdura düzeltme veya sözleşmeden dönme imkânı verir.
Kesin hükümsüzlük ile iptal edilebilirlik arasındaki fark önemlidir: kesin hükümsüz sözleşme hiçbir zaman geçerli sonuç doğurmaz ve sonradan onaylanmakla geçerli hâle gelmez; iptal edilebilir sözleşme ise iptal edilene kadar geçerli sayılır ve hak sahibi süresi içinde sakatlığa dayanmazsa sözleşme geçerli olarak yürürlükte kalabilir. Geçersizliğin sonuçları, tarafların birbirine verdiklerini geri alması (iade) gibi yan taleplerle de bağlantılı olduğundan, bu konularda erken ve doğru bir hukuki değerlendirme büyük önem taşır.
Şefaatli'da Sözleşme Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Görevli mahkeme, sözleşmenin türüne ve tarafların sıfatına göre belirlenir:
| Uyuşmazlık Türü | Görevli Mahkeme |
|---|---|
| Genel sözleşme uyuşmazlıkları (özel görev yoksa) | Asliye Hukuk Mahkemesi |
| İki tarafın da tacir olduğu ticari sözleşmeler | Asliye Ticaret Mahkemesi |
| Tüketici işleminden doğan sözleşme (değere göre) | Tüketici Mahkemesi / Hakem Heyeti |
| Konut ve çatılı işyeri kira sözleşmeleri | Sulh Hukuk Mahkemesi |
| İş (hizmet) sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar | İş Mahkemesi |
Kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Sözleşmeden doğan davalarda ayrıca sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Ticari nitelikteki bazı sözleşmelerde taraflar yetki sözleşmesiyle belirli bir mahkemeyi de yetkili kılabilir. Şefaatli'da ifa edilecek veya Şefaatli yerleşimli tarafa yönelik bir uyuşmazlıkta, Yozgat Adliyesi yargı çevresindeki ilgili mahkeme çoğu zaman yetkili olur.
Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir ve mahkemece re'sen dikkate alınır; yanlış mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır ve dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Ayrıca ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının büyük bölümünde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir. Doğru mahkeme, yetki ve zorunlu arabuluculuk değerlendirmesinin baştan yapılması, gereksiz süre ve masraf kaybını önler.
Sözleşme Davası Süreci Nasıl İşler?
Sözleşme uyuşmazlığından doğan dava, dosyanın niteliğine göre değişse de genel olarak belirli aşamalardan geçer. Sürecin baştan doğru kurgulanması; hem hakkın tam olarak talep edilmesini hem de zamanaşımı ve zorunlu arabuluculuk gibi usuli koşulların doğru yönetilmesini sağlar. Tipik akış şöyledir:
Sözleşme metni, yazışmalar, faturalar, ödeme kayıtları ve tanık bilgileri toplanır; aykırılığın ve zararın kapsamı belirlenir.
Karşı tarafa ihtarname çekilerek borç muaccel kılınır, süre verilir ve temerrüt koşulları oluşturulur; uyuşmazlık netleştirilir.
Ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı olan arabuluculuk sürecine başvurulur; anlaşma sağlanırsa dava aşamasına gerek kalmaz.
Görevli-yetkili mahkemede dava açılır; talep kalemleri (aynen ifa, tazminat, dönme) ayrıştırılır, nispi harç ve gider avansı yatırılır.
Tanıklar dinlenir, gerekirse hesap ve teknik konular için bilirkişi incelemesi yapılır; belgeler değerlendirilir, raporlara itiraz edilir.
Mahkeme hüküm kurar; karara karşı istinaf ve koşulları varsa temyiz yoluna gidilir. Kesinleşen alacak icra yoluyla tahsil edilir.
Sürecin uzunluğu; bilirkişi incelemesine ihtiyaç duyulup duyulmaması, tarafların itirazları ve kanun yolu aşamalarına göre değişir. Dava sırasında talep edilen tutar delillerle netleştikçe ıslah veya belirsiz alacak yöntemiyle artırılabilir. Bu usuli tercihlerin doğru kullanılması, hem harç yükünü hem de hak kaybı riskini yönetmenin en önemli araçlarındandır. Sürecin her aşamasında usul kurallarına uyulması, esasa ilişkin haklı talebin şeklî nedenlerle kaybedilmesini önler.
Sözleşmelerde Zamanaşımı
Zamanaşımı süresi dolduktan sonra açılan davada karşı taraf bu def'iyi ileri sürerse talep reddedilebilir. Bu nedenle alacağın muaccel olmasının ardından sürecin geciktirilmemesi önemlidir.
| Alacağın Kaynağı | Zamanaşımı (Kural) |
|---|---|
| Genel sözleşme alacakları (özel süre yoksa) | 10 yıl |
| Kira bedeli, faiz ve diğer dönemsel edimler | 5 yıl |
| Serbest meslek ve bazı ticari/iş görme alacakları | Kural olarak 5 yıl |
| Haksız fiil niteliğindeki taleplerle birleşen hâller | Haksız fiil süreleri (2 / 10 yıl) |
Zamanaşımı süresi kural olarak alacağın muaccel (istenebilir) olduğu andan itibaren işlemeye başlar. Süre; dava açılması, icra takibine geçilmesi, borcun ikrarı veya bir teminat verilmesi gibi işlemlerle kesilir ve kesildiği andan itibaren yeniden işler. Bazı hâllerde süre durur ve engel ortadan kalkınca kaldığı yerden devam eder. Zamanaşımının hangi türe girdiği ve ne zaman başladığı çoğu zaman tartışmalı olduğundan, süre hesabının erken yapılması hakkın esasını korumak açısından önem taşır.
Sözleşme Uyuşmazlığında Gerekli Belgeler
Sözleşme davasının başarısı, büyük ölçüde sözleşmenin varlığının, içeriğinin ve aykırılığın belgelerle ortaya konmasına bağlıdır. Dosyanın niteliğine göre değişmekle birlikte, uygulamada sık istenen belgeler şunlardır:
- Sözleşme metni ve ekleri: İmzalı sözleşme, protokoller, ekler ve varsa değişiklik/zeyilnameler; sözleşme yazılı değilse ispata yarayan diğer belgeler.
- Yazışmalar: İhtarnameler, e-posta ve mesajlar, sipariş ve teyit belgeleri, tarafların iradesini gösteren tüm kayıtlar.
- Mali belgeler: Faturalar, dekont ve ödeme kayıtları, banka hesap hareketleri, teslim-tesellüm ve irsaliye belgeleri.
- İfa ve aykırılık delilleri: Teslim tutanakları, kabul veya ret bildirimleri, ayıp ihbarları, teknik rapor ve fotoğraflar.
- Arabuluculuk belgeleri: Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki dosyalarda arabuluculuk son tutanağı ve anlaşmama belgesi.
Belgelerin sözleşme ilişkisinin başından itibaren düzenli tutulması ve saklanması, uyuşmazlık çıktığında ispat yükünü büyük ölçüde hafifletir. Özellikle sözlü kurulan sözleşmelerde, yazışma ve ödeme kayıtları sözleşmenin varlığını ve içeriğini kanıtlamada belirleyici olur. Eksik belge, davanın uzamasına veya talebin bir kısmının ispatlanamamasına yol açabilir; bu nedenle dava açılmadan önce delil durumunun bir avukatla gözden geçirilmesi önerilir.
Şefaatli'da Sözleşme Avukatı Seçerken
Sözleşme uyuşmazlıkları, sözleşme metninin doğru yorumlanmasından tazminatın hesabına, usul kurallarının işletilmesinden zorunlu arabuluculuk sürecinin yönetimine kadar çok yönlü bir bakış gerektirir. Doğru avukat seçimi; talebin eksiksiz kurulması, seçimlik hakların isabetli kullanılması ve sürecin hak kaybı olmadan yürütülmesi bakımından belirleyicidir. Değerlendirmede öne çıkan ölçütler ve ilk görüşmede yöneltebileceğiniz sorular aşağıda özetlenmiştir:
- Alan deneyimi: Ticari, tüketici, kira veya eser sözleşmesi gibi ilgili sözleşme türünde dosya tecrübesi.
- Sözleşme analizi: Sözleşme metnini yorumlayabilme, cezai şart ve yetki maddeleri gibi kritik hükümleri değerlendirebilme.
- Yerel yargı bilgisi: Yozgat Adliyesi ve bölge mahkemelerinin uygulamalarına aşinalık.
- Şeffaf bilgilendirme: Olası sonuçlar, süreç ve ücret/harç konusunda vekâlet öncesi açık iletişim.
İlk görüşmede avukata sorabileceğiniz sorular
- Sözleşmemdeki aykırılık karşısında hangi seçimlik haklara (ifa, dönme, tazminat) sahibim?
- Cezai şart veya yetki maddeleri lehime mi, yoksa aleyhime mi işliyor?
- Uyuşmazlığım zorunlu arabuluculuk kapsamında mı; hangi mahkeme görevli?
- Zamanaşımı açısından durumum nedir; süre kaçmış mı?
- Sürecin muhtemel aşamaları, süresi ve harç/masraf yükü ne olur?
İlgili Mevzuat
- Türk Borçlar Kanunu (6098)
Sözleşmenin kurulması, geçerlilik, aykırılık, cezai şart, uyarlama ve genel hükümler - Türk Ticaret Kanunu (6102)
Ticari sözleşmeler, tacirler arası ilişkiler ve ticari nitelikli özel hükümler - Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)
Tüketici sözleşmeleri, haksız şartlar ve tüketici lehine emredici korumalar - Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100)
Görev-yetki, ispat, belirsiz alacak ve kısmi dava usulü - Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (6325)
Ticari ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk usulü
Emsal İçtihat Yaklaşımları
Fahiş görülen cezai şartın, borçlunun durumu ve tarafların menfaatleri gözetilerek hâkim tarafından hakkaniyete uygun düzeye indirilmesi gerektiği; tacirler arasında ise bu indirimin kural olarak sınırlı uygulanması yönündeki yaklaşım.
Öngörülemeyen ve olağanüstü değişikliklerin sözleşmenin temelini sarstığı hâllerde, dürüstlük kuralı çerçevesinde sözleşmenin yeni koşullara uyarlanabileceği; ancak bu kurumun dar ve istisnai biçimde uygulanması gerektiği değerlendirmesi.
Tarafların gerçek iradesine uymayan görünüşteki işlemin geçersiz sayılması; menfaati zedelenen üçüncü kişilerin muvazaayı her türlü delille ileri sürebileceği yönündeki yerleşik yaklaşım.
Sıkça Sorulan Sorular
Şefaatli'da sözleşmeden doğan dava hangi mahkemede açılır?
Görevli mahkeme, sözleşmenin tarafına ve konusuna göre belirlenir. İki tarafın da tacir olduğu ve her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar Asliye Ticaret Mahkemesi'nde; bir tarafın tüketici olduğu tüketici işlemlerinden doğan davalar Tüketici Mahkemesi'nde; iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıklar İş Mahkemesi'nde; kira sözleşmelerinden doğan davalar ise Sulh Hukuk Mahkemesi'nde görülür. Bunların dışında kalan genel sözleşme uyuşmazlıkları Asliye Hukuk Mahkemesi'nin görev alanındadır. Yetki bakımından kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir; sözleşmeden doğan davalarda ayrıca sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesi de yetkilidir. Şefaatli'daki dosyalar bu kurallara göre Yozgat Adliyesi yargı çevresindeki ilgili mahkemede ele alınır.
Yazılı olmayan sözlü sözleşme geçerli midir?
Türk hukukunda sözleşmelerde kural şekil serbestisidir; yani kanun özel bir şekil öngörmedikçe sözleşme sözlü olarak da geçerli biçimde kurulabilir. Örneğin gündelik alışverişlerin veya birçok hizmet anlaşmasının yazılı olması zorunlu değildir. Ancak bazı sözleşmeler için kanun geçerlilik şartı olarak resmî veya yazılı şekil arar; taşınmaz satışı, taşınmaz satış vaadi ve bağışlama vaadi gibi işlemler bunlara örnektir ve öngörülen şekle uyulmazsa sözleşme geçersiz sayılır. Sözlü sözleşmelerde asıl sorun geçerlilik değil ispattır: uyuşmazlık çıktığında sözleşmenin içeriğini kanıtlamak güçleşebileceğinden, önemli işlemlerin yazılı yapılması önerilir.
Sözleşmeye aykırı davranan taraftan neler talep edebilirim?
Borcunu hiç veya gereği gibi yerine getirmeyen tarafa karşı, alacaklının başvurabileceği birden çok yol vardır. İlk seçenek borcun aynen ifasını, yani sözleşmede kararlaştırılan edimin yerine getirilmesini istemektir; buna gecikme nedeniyle uğranılan zararın tazmini de eklenebilir. Karşılıklı sözleşmelerde temerrüde düşen tarafa uygun bir süre verilip bu süre sonuçsuz kalırsa; alacaklı ifadan vazgeçip olumlu zararını isteyebilir ya da sözleşmeden dönerek verdiklerini geri isteyip olumsuz zararının tazminini talep edebilir. Hangi yolun somut olayda daha lehe olduğunun bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.
Cezai şart nedir, kararlaştırılan miktarın tamamı ödenir mi?
Cezai şart, tarafların sözleşmeye aykırılık hâlinde ödenmesini önceden kararlaştırdıkları bir edimdir ve alacaklının zararını ispat etmesine gerek kalmadan talep edilebilmesini sağlar. Kural olarak alacaklı, gerçek zararı cezai şarttan az olsa bile kararlaştırılan tutarın tamamını isteyebilir. Ancak kanun, aşırı yüksek cezai şartın hâkim tarafından indirilmesini öngörür; hâkim, tarafların menfaati ve borçlunun durumu gibi ölçütleri gözeterek fahiş cezayı makul düzeye çeker. Tacirler arasındaki sözleşmelerde bu indirim imkânı kural olarak daha sınırlıdır. Cezai şartın türü ve sonuçları sözleşme metnine göre değiştiğinden, hükmün dikkatle yorumlanması gerekir.
Sözleşme imzalandıktan sonra koşullar değişirse uyarlanabilir mi?
Kural sözleşmeye bağlılıktır; taraflar kararlaştırdıkları edimi yerine getirmekle yükümlüdür. Ancak sözleşmenin kurulmasından sonra, taraflardan kaynaklanmayan ve öngörülemeyen olağanüstü bir durum ifayı borçludan beklenemeyecek ölçüde güçleştirmişse, aşırı ifa güçlüğü gündeme gelebilir. Bu hâlde borçlu, henüz borcunu ifa etmemiş veya haklarını saklı tutarak ifa etmiş olmak kaydıyla hâkimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını, bu mümkün değilse sözleşmeden dönmeyi isteyebilir. Uyarlama istisnai bir kurumdur; her ekonomik dalgalanma değil, ancak sözleşmenin temelini sarsan ağır ve öngörülemez değişiklikler bu kapsamda değerlendirilir.
Muvazaalı (danışıklı) sözleşme geçerli sayılır mı?
Muvazaa, tarafların gerçek iradelerine uymayan, üçüncü kişileri veya mahkemeyi yanıltmak için görünüşte yaptıkları anlaşmadır. Görünüşte yapılan bu sözleşme, tarafların gerçek iradesini yansıtmadığından geçersizdir. Örneğin malını alacaklılardan kaçırmak isteyen kişinin, aslında satmadığı hâlde satmış gibi göstermesi muvazaadır. Tarafların görünüşteki işlemin arkasında gizledikleri gerçek bir işlem varsa (nispi muvazaa), o gizli işlem kendi geçerlilik şartlarını taşıyorsa ayakta kalabilir. Muvazaa iddiası, menfaati zedelenen üçüncü kişiler tarafından da ileri sürülebilir ve her türlü delille ispat edilebilir; bu nedenle danışıklı işlemler ciddi hukuki riskler taşır.
Sözleşmeden doğan alacaklarda zamanaşımı ne kadardır?
Türk Borçlar Kanunu'nda genel zamanaşımı süresi on yıldır; yani kanunda aksine özel bir süre öngörülmemişse, sözleşmeden doğan alacaklar muaccel olduğu andan itibaren on yıl içinde talep edilmelidir. Buna karşılık kanun bazı alacaklar için beş yıllık kısa zamanaşımı öngörür; kira bedelleri, faiz ve diğer dönemsel edimler, iş görme ve eser sözleşmelerinden doğan bazı alacaklar ile serbest meslek ve ticari faaliyet kapsamındaki bazı taleplerin çoğu bu grupta yer alır. Süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar; dava açılması, icra takibi veya borcun ikrarı gibi işlemlerle kesilir ve yeniden işler. Sürenin kaçırılması hakkın esasını değil ama dava yoluyla tahsil imkânını zayıflatır.
Sözleşme dava süreci ne kadar sürer ve masrafı ne olur?
Kesin bir süre vermek mümkün değildir; uyuşmazlığın karmaşıklığı, bilirkişi incelemesi gerekip gerekmediği, tanık ve belge durumu ile istinaf/temyiz aşamaları toplam süreyi belirler. Ayrıca ticari ve tüketici uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünde dava açmadan önce arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır; bu aşamada anlaşma sağlanırsa süreç çok kısalır. Dava açılırken kural olarak talep edilen miktar üzerinden nispi harç ve gider avansı yatırılır. Maddi durumu yeterli olmayanlar adli yardım talep edebilir. Alacağın belirsiz olduğu hâllerde belirsiz alacak veya kısmi dava gibi yöntemlerle harç yükü yönetilebilir; uygun usulün seçimi bir avukatla değerlendirilmelidir.
Haksız şartlar veya genel işlem koşulları beni bağlar mı?
Bir sözleşmenin taraflarca ayrı ayrı görüşülmeden, önceden hazırlanıp genel olarak kullanılan hükümlerine genel işlem koşulları denir; bankaların, sigorta şirketlerinin ve büyük satıcıların tip sözleşmeleri buna örnektir. Kanun, bu koşulların karşı tarafın aleyhine dengeyi ağır biçimde bozması hâlinde yazılmamış sayılabileceğini öngörür; ayrıca karşı tarafın menfaatine aykırı ve dürüstlük kuralına aykırı şartlar geçersiz kabul edilebilir. Tüketici işlemlerinde ise, tüketiciyle müzakere edilmeden konulan ve dengesizlik yaratan haksız şartlar tüketiciyi bağlamaz. Bu nedenle tip sözleşmelerdeki aleyhe hükümlerin her zaman geçerli olduğu düşünülmemeli, gerektiğinde hukuki değerlendirme yaptırılmalıdır.